Rozwód a podział majątku wspólnego to jedno z najczęściej pojawiających się zagadnień w sprawach rozwodowych. Oprócz kwestii takich jak opieka nad dziećmi czy alimenty, to właśnie sposób rozdzielenia wspólnego majątku budzi najwięcej emocji i sporów. Trudności pojawiają się zwłaszcza wtedy, gdy małżonkowie nie są zgodni co do wartości, zakresu lub zasad podziału poszczególnych składników majątkowych. W takich przypadkach konieczne jest nie tylko precyzyjne ustalenie, co wchodzi w skład majątku wspólnego, ale też znalezienie rozwiązania akceptowalnego dla obu stron – często z pomocą adwokata lub sądu.
Spis treści
Czym jest majątek wspólny małżonków?
Co do zasady, z chwilą zawarcia związku małżeńskiego pomiędzy mężem i żoną powstaje ustrój małżeńskiej wspólności majątkowej zwany również wspólnością ustawową, który oznacza, że każda rzecz, nabyta po zawarciu małżeństwa wchodzi w skład majątku wspólnego. Zgodnie z art. 31 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków, kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz środki zgromadzone na koncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1238 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) (Dz. Urz. UE L 198 z 25.07.2019, str. 1) oraz na subkoncie OIPE w rozumieniu art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym (Dz. U. poz. 1843) każdego z małżonków.
Jak wygląda podział majątku przy rozwodzie?
Oczywistym jest, że w momencie rozwiązania małżeństwa przez rozwód wspólność majątkowa małżonków ustaje i każdy z nich nabywa majątek na własny rachunek niemniej, w przypadku rozwodu pojawia się kwestia podziału majątku, który już został nabyty przez małżonków w trakcie małżeństwa. Taki podział może zostać dokonany na kilka sposobów, które zostaną opisane niżej.
Podział w ramach rozwodu
Jednym z możliwych sposobów podziału majątku jest dokonanie tego podziału już w ramach samego rozwodu. Ponieważ w momencie ustania wspólności majątkowej każdy z małżonków co do zasady, ma prawo do połowy zgromadzonego wspólnie majątku dokonanie podziału jest możliwe jeśli nie przedłuży znacząco postępowania rozwodowego. W praktyce oznacza to że sąd dokona podziału np. jeśli majątek nie jest duży lub wtedy gdy małżonkowie porozumieli się wcześniej co do sposobu jego podziału. W przypadku dokonania podziału w ramach postępowania rozwodowego wydany wyrok będzie posiadał stosowne uregulowanie obejmujące tą kwestię.
Podział po rozwodzie – osobne postępowanie
Trzeba pamiętać, że dokonanie podziału majątku po rozwodzie nie jest obowiązkowe, ale można go dokonać w dowolnym czasie i nie ma żadnych ram czasowych, w których należy się zmieścić. Podział majątku po rozwodzie może być dokonany na dwa sposoby po pierwsze w drodze postępowania przed sądem oraz ramach umowy zawartej przez małżonków. Co ważne, umowa powinna zostać zawarta na piśmie a w przypadku, gdy do majątku wchodzi nieruchomość niezbędne będzie zawarcie umowy w formie aktu notarialnego. Jeśli jednak małżonkowie nie potrafią osiągnąć porozumienia i zawarcie umowy w przedmiocie podziału majątku nie jest możliwe istnieje możliwość dokonania podziału majątku w ramach odrębnego postępowania, które toczy się przed sądem i kończy się wydaniem orzeczenia, które określa sposób, w jaki majątek powinien zostać podzielony.
Co najczęściej budzi spór między małżonkami?
Nie sposób ukryć, że podział majątku jest kwestią budzącą wiele emocji niemniej, istnieje kilka kwestii, które najczęściej są przedmiotem sporu między małżonkami. Do jednej z nich należy zaliczyć podział majątku, w skład którego wchodzi nieruchomość. Jako, że najtrudniejsze są podziały majątku, którego składniki przedstawiają dużą wartość dokonanie podziału majątku, do którego należy nieruchomość jest zwykle przedmiotem sporu byłych małżonków. Co ważne, aby dokonać podziału majątku należy najpierw określić wartość dzielonej nieruchomości, ponieważ najczęściej podział ten odbywa się poprzez sprzedaż nieruchomości i podział uzyskanej w ten sposób sumy lub „przejęcie” nieruchomości przez jednego z małżonków przy jednoczesnej spłacie drugiego. Często głównym problemem przy podziale nieruchomości jest także fakt, że obydwoje małżonkowie chcą dalej mieszkać we wspólnym do tej pory domu czy mieszkaniu i przez to dokonanie podziału jest znacznie utrudnione.
Kolejnym problemem, jaki może się pojawić przy podziale majątku jest kwestia podziału wspólnie zaciągniętego kredytu, która została już przez nas poruszona we wpisie pt. „Rozwód a kredyt hipoteczny”. Co ważne, ponieważ dokonując podziału sąd dzieli jedynie posiadane przez małżonków aktywa nigdy nie dzieli posiadanego przez małżonków kredytu. Niemniej, najczęściej można spotkać się z sytuacją, w której małżonkowie ustalają, że spłatę kredytu wraz z nieruchomością przejmie jedno z nich.
Bardzo często kwestią wymagającą rozwiązania jest także kwestia podziału wspólnego przedsiębiorstwa oraz udziałów w firmie. O ile w przypadku przedsiębiorstwa założonego przez jednego z małżonków przed ślubem sprawa jest jasna, ponieważ przedsiębiorstwo to będzie wchodziło w skład majątku osobistego tego z małżonków, który je założył o tyle sytuacja komplikuje się w przypadku, gdy mowa o przedsiębiorstwie założonym już po ślubie. Ponieważ firma, jako zespół składników majątkowych i niemajątkowych nie znajduje się w art. 33 k.r.o. określającym przedmioty wchodzące w skład majątku osobistego, firmę powstałą po zawarciu związku małżeńskiego należy zaliczyć do majątku wspólnego małżonków, który również będzie podlegał podziałowi, przy czym bez znaczenia będzie, kto firmę tą faktycznie prowadził i czy drugi z małżonków w jakimkolwiek stopniu angażował się w prowadzoną działalność. Należy pamiętać, że w przypadku przedsiębiorstwa założonego przed ślubem wszelkie przedmioty nabywane w ramach prowadzonej działalności będą należeć do tej samej masy majątkowej, co prowadzone przedsiębiorstwo a zatem również będą wchodziły w skład majątku osobistego niemniej, jeśli na przedsiębiorstwo poczyniono nakłady z majątku wspólnego małżonków to wtedy połowa tych środków powinna zostać zwrócona.
Podział majątku małżonków w przypadku rozwodu może dotyczyć także posiadanych udziałów w przedsiębiorstwie. W tym przypadku, zgodnie z ogólną zasadą, udziały nabyte przed zawarciem związku małżeńskiego wchodzą wyłącznie do majątku osobistego małżonka, który je nabył natomiast udziały nabyte już po wejściu w związek małżeński będą należały do obojga małżonków oczywiście przy założeniu, że nie zawarto małżeńskiej umowy majątkowej. W przypadku, gdy dojdzie do rozwodu udziały będą podlegały podziałowi, który może być dokonany albo poprzez ich wycenę i odkupienie przez jednego z małżonków lub poprzez dokonanie podziału poprzez rozdzielenie ich pomiędzy małżonkami. Należy pamiętać, że umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może zawierać zapisy ograniczające możliwość zbycia lub przejęcia udziałów przez osoby spoza spółki a także o tym, że niezależnie od sposobu podziału udziałów należy zawsze zawiadomić o tym fakcie spółkę, ponieważ zbycie udziałów jest skuteczne wobec spółki dopiero w chwili zawiadomienia.
Jak uniknąć konfliktów przy podziale majątku?
Aby uniknąć konfliktów przy podziale majątku należy zastanowić się czy możliwy jest taki jego podział aby każdy z małżonków był nim usatysfakcjonowany. Zawsze warto także rozważyć ugodowe załatwienie tej kwestii przy uwzględnieniu tego na jakich składnikach majątku szczególnie zależy poszczególnym małżonkom. Małżonkowie, mogą w każdej chwili skorzystać z pomocy mediatora a ci, którym udało się osiągnąć kompromis mogą zawrzeć umowę o podziale majątku, która szczegółowo określi sposób dokonania tego podziału. Aby uniknąć konfliktów związanych z podziałem majątku małżonkowie mogą rozważyć także jego spieniężenie i podział zyskanych w ten sposób środków.
Rola adwokata w podziale majątku
Rolą adwokata w podziale majątku jest przede wszystkim pomoc w zrozumieniu prawnych aspektów tego zagadnienia. Pełnomocnik może także okazać się niezwykle pomocny w prowadzeniu negocjacji a jego obecność może także pomóc w uniknięciu eskalacji powstałego między małżonkami konfliktu. Ponieważ adwokat jest osobą trzecią, która nie jest emocjonalnie uwikłana w spór małżonków jego obecność może przyczynić się także do racjonalnego i chłodnego poprowadzenia sprawy.
Podział majątku w Rzeszowie – lokalne praktyki i orzecznictwo
Sprawy związane z podziałem majątku wspólnego toczą się we właściwym Sądzie Rejonowym w wydziale cywilnym. Początkiem takiego postępowania jest złożenie wniosku o dokonanie podziału a następnie sąd rozpoznający sprawę wyznacza termin pierwszej rozprawy. Zadaniem sądu jest przede wszystkim określenie składników majątku, który będzie podlegał podziałowi, co w praktyce bardzo często oznacza powołanie biegłego sądowego, który dokona wyceny składników majątku. Co do zasady sądy dążą do polubownego zakończenia sprawy niemniej, w przypadku, gdy okaże się to niemożliwe sprawa kończy się wydaniem przez sąd postanowienia, w którym zostanie określony sposób podziału, przy czym, z naszych obserwacji wynika, że w przypadku, gdy w skład dzielonego majątku wchodzi nieruchomość najczęstszym sposobem jej podziału jest sprzedaż i rozdzielenie uzyskanych w ten sposób środków.
Podsumowanie i wskazówki praktyczne
Podsumowując, postępowania o podział majątku mogą okazać się niezwykle zawiłe w związku, z czym warto rozważyć skorzystanie z pomocy adwokata. Warto także, jeszcze przed wszczęciem postępowania, zastanowić się, jaki sposób podziału mógłby do minimum ograniczyć możliwość zaognienia istniejącego między małżonkami konfliktu. W przypadku, gdy małżonkowie nie mogą w żaden sposób dojść do porozumienia, co do sposobu dokonania faktycznego podziału majątku warto wziąć pod uwagę jego sprzedaż i dokonanie podziału zyskanych środków.