Zarówno doświadczenie zawodowe jak i to czerpane z życia wskazuje, że przyczyną rozpadu małżeństwa często jest przemoc fizyczna i psychiczna stosowana przez jednego z małżonków. Niejednokrotnie dochodzi do sytuacji, w której żona boi się wracać do wspólnie zajmowanego mieszkania w obawie przed kolejną awanturą i przemocą ze strony męża. W takiej sytuacji bardzo często rodzi się pytanie, czy jedynym sposobem na uwolnienie się od takiego życia jest rozwód i czy naprawdę trzeba czekać na wydany przez sąd wyrok rozwodowy czy można rozwiązać ten problem w inny sposób. Ucieczką od tak trudnej sytuacji może być zmiana miejsca zamieszkania lub eksmisja małżonka, która co szczególnie ważne, może mieć miejsce jeszcze przed rozwodem.Wspólne zamieszkiwanie z partnerem, którego zachowanie zagraża bezpieczeństwu rodziny, bywa dramatycznym doświadczeniem. W takich sytuacjach, wnosząc do sądu pozew o rozwód w Rzeszowie, można jednocześnie zawnioskować o orzeczenie eksmisji uciążliwego małżonka ze wspólnego lokalu.
Spis treści
Uprawnienia małżonka do mieszkania
Czasami mamy do czynienia z sytuacją, w której mieszkanie wspólnie zamieszkiwane przez małżonków jest wyłączną własnością tylko jednego z nich co powoduje, że małżonek doświadczający przemocy, który jednocześnie nie jest właścicielem mieszkania uważa, że nie przysługuje mu prawo do eksmisji męża lub żony. Takie przekonanie jest błędne, ponieważ nawet w takiej sytuacji małżonkowi przysługuje prawo do obrony przed kierowaną w jego stronę przemocą i usunięcia przemocowego współmałżonka z domu. Zgodnie z art. 281 k.r.o. jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Takie sformułowanie przytoczonego przepisu sprawia, że małżonek, który nie jest właścicielem mieszkania staje się lokatorem w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt. 1 Ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, według którego lokatorem jest najemca lub osoba używająca lokal na podstawie innego tytułu prawnego niż prawo własności. Powyższe oznacza, że prawa małżonka zamieszkującego lokal należący do męża lub żony podlegają ochronie na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz ww. Ustawy o ochronie praw lokatorów.
Eksmisja małżonka a nakaz opuszczenia lokalu
Eksmisja i nakaz opuszczenia lokalu to pojęcia, które często używane są zamiennie chociaż nie oznaczają tego samego i wymagają pewnego rozróżnienia. Polskie prawo przewiduje trzy tryby, które prowadzą do usunięcia małżonka ze wspólnie zajmowanego mieszkania tj. nakaz opuszczenia lokalu wydawany na podstawie Ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy domowej, nakaz eksmisji zawarty w wyroku orzekającym o rozwodzie małżonków oraz eksmisja byłego małżonka już po rozwodzie.
Nakaz opuszczenia lokalu najczęściej wydawany jest w tzw. trybie antyprzemocowym na mocy art. 11a Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej i jest natychmiastowym pogotowiem ratunkowym dla małżonka doświadczającego przemocy. Zgodnie z treścią ww. przepisu, jeżeli członek rodziny wspólnie zamieszkujący mieszkanie, swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy w rodzinie czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, osoba dotknięta przemocą może zażądać, aby sąd zobowiązał go do opuszczenia mieszkania. Co ważne, możliwość zastosowanie tej normy prawa jest niezależna od formy prawnej korzystania z lokalu ale należy pamiętać także, że eksmitowany na tej podstawie nie traci tytułu prawnego do lokalu. Wydanie orzeczenia nakazującego natychmiastowe opuszczenie mieszkania przez sprawcę przemocy domowej jest uzależnione od złożenia stosownego wniosku do wydziały cywilnego sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania sprawcy. Sprawy o eksmisję prowadzone w trybie art. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej rozpoznawane są w specjalnym przyśpieszonym trybie, w postępowaniu nieprocesowym, po przeprowadzeniu rozprawy, która powinna odbyć się w terminie jednego miesiąca od dnia wpływu wniosku. Rozstrzygnięcie sądu staje się wykonalne z chwilą ogłoszenia.
Kluczowymi przesłankami do wydania nakazu opuszczenia lokalu w trybie art. 11a Ustawy o zapobieganiu przemocy domowej jest doświadczanie przez jednego z małżonków przemocy domowej zdefiniowanej jako naruszanie nietykalności cielesnej (np. bicie i szarpanie), naruszanie godności osobistej np. poprzez kierowanie słów powszechnie uznanych za obraźliwe, naruszanie wolności polegające np. na ograniczaniu kontaktów z rodziną oraz przemocy ekonomicznej.
Czym jest natychmiastowy nakaz opuszczenia lokalu?
Nakaz natychmiastowego opuszczenia lokalu skierowany jest do sprawców przemocy domowej i może zostać wydany przez Policję podczas interwencji prowadzonej w mieszkaniu wspólnie zajmowanym przez małżonka i sprawcę przemocy w rodzinie. Zgodnie z art. 15aa ust. 1 Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji „Policjant ma prawo wydać wobec osoby stosującej przemoc domową w rozumieniu przepisów ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, stwarzającej zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby doznającej tej przemocy, nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia i zakaz zbliżania się do wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, zwany dalej „nakazem i zakazem”.”.
Nakaz natychmiastowego opuszczenia lokalu wydawany jest w związku z powzięciem informacji o stosowaniu przemocy w rodzinie, w szczególności zgłoszenia tego faktu przez osobę dotkniętą przemocą lub kuratora sądowego czy pracownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Wydanie nakazu natychmiastowego opuszczenia lokalu poprzedza dokonana przez funkcjonariusza Policji ocena ryzyka zagrożenia życia lub zdrowia osoby będącej ofiarą przemocy w rodzinie przy czym, taka ocena dokonywana jest z uwzględnieniem aktów przemocy fizycznej, wieku osoby dotkniętej przemocą, stosowanie przemocy w stosunku do kobiety w ciąży, osoby niepełnosprawnej, osoby zależnej od sprawcy przemocy stosującej tę przemoc ze względu na stan zdrowia lub jej zaburzenia psychiczne. Istotną kwestią będzie także stan osoby, podczas interwencji związany z użyciem, nadużywaniem lub uzależnieniem od alkoholu, środków odurzających lub substancji psychotropowych, środków zastępczych lub nowych substancji psychoaktywnych, kierowanie przez osobę, gróźb użycia przemocy ze skutkiem bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia, dostęp osoby do niebezpiecznego narzędzia lub broni czy informacje o dotychczas stosowanej przemocy lub prowadzonych postępowaniach wobec osoby, w związku z użyciem przemocy. Ocena ryzyka dokonywana jest za pomocą specjalnego kwestionariusza oceny ryzyka zagrożenia życia ludzkiego lub zdrowia.
Eksmisja męża przed rozwodem
Wszelkie czynności zmierzające do pozbawienia męża możliwości zamieszkiwania we wspólnym mieszkaniu podejmowane na własną rękę bez orzeczenia stosownego organu są surowo zakazane i mogą prowadzić do poważnych konsekwencji. Ponieważ prawo chroni zarówno męża jak i żonę nie jest dozwolone samodzielne wyrzucenie z domu współmałżonka i uniemożliwienie mu powrotu do domu np. poprzez zastraszanie czy wymianę zamków. Taka sytuacja jest naganna i może stać się przyczyną orzeczenia przez Sąd rozwodu z winy małżonka eksmitującego co z kolei może przełożyć się również na inne kwestie dotyczące zakończenia małżeństwa np. możliwość ubiegania się o alimenty od małżonka wyłącznie winnego rozpadu małżeństwa. Jeśli już doszło do zrealizowania przez męża lub żonę samodzielnej eksmisji to konieczne będzie pilne poinformowania o tym fakcie odpowiednich służb, w tym Policji, która ma obowiązek podjęcia interwencji w przypadku zgłoszenia naruszenia miru domowego.
Dochodzenie praw związanych z możliwością zamieszkiwania we wspólnym mieszkaniu może odbywać się także przed sądem w ramach postępowania o przywrócenie posiadania. W przypadku nielegalnej eksmisji dokonanej przez jednego z małżonków eksmitowany mąż lub żona mogą wnieść do Sądu Rejonowego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, pozew o przywrócenie posiadania. W większości przypadków możliwe jest także dochodzenie odszkodowania za krzywdy doznane w związku z nieuprawnioną eksmisją.
Eksmisja z lokalu w wyroku rozwodowym i po rozwodzie
W wyroku rozwodowym orzeka o eksmisji wyłącznie w wyjątkowych przypadkach np. wtedy gdy współmałżonek wykazuje się rażąco nagannym zachowaniem uniemożliwiającym wspólne zamieszkiwanie. W wyroku rozwodowym sąd orzeka o eksmisji wyłącznie na wniosek drugiego małżonka ale, co szczególnie ważne w przypadku bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa, możliwe jest także złożenie wniosku o zabezpieczenie, który ureguluję tą kwestię jeszcze przed prawomocnym zakończeniem postępowania.
Również decyzja o eksmisji podejmowana po rozwodzie nie może być samodzielna bez ważnego wyroku sądowego lub wspólnych ustaleń małżonków. Po rozwodzie może dojść do legalnego eksmitowania małżonka w drodze powództwa o eksmisję, które będzie uzasadnione np. w przypadku gdy doszło do rażąco nagannego postępowania byłego współmałżonka, które uniemożliwia dalsze wspólne zamieszkiwanie. Takie zachowanie może polegać np. na przemocy domowej, awanturach lub uzależnieniu od alkoholu czy innych używek. Eksmisja byłego małżonka po rozwodzie jest możliwa także wtedy, gdy mąż lub żona posiada przyznanie praw nieruchomości na wyłączność np. w trakcie podziału majątku dokonanego podczas rozwodu.
Pozew o eksmisję
Pozew o eksmisję jest pismem procesowym i w związku z tym powinien czynić zadość wymaganiom określonym w art. 126 k.p.c. tj. powinien zawierać wskazanie miejscowości i daty sporządzenia pisma, oznaczenie właściwego sądu (w tym przypadku sądu rejonowego miejscowo właściwego dla miejsca położenia nieruchomości), imion, nazwisk, adresów oraz numerów PESEL stron, wartości przedmiotu sporu (wartości czynszu za czas sporny, lecz nie więcej niż za rok), oznaczenie rodzaju pisma, informacji o podjęciu próby mediacji oraz daty wymagalności roszczenia. Ponadto, pozew o eksmisję powinien zawierać prawidłowo sformułowane żądanie, uzasadnienie oraz wymienienie załączników, a także powinien zostać własnoręcznie podpisany. Dodatkowo co ważne, pozew o eksmisję podlega stałej opłacie w wysokości 200 zł.
Jakie dowody trzeba zebrać aby sąd eksmitował małżonka?
W sprawie o eksmisję współmałżonka cenne będą wszelkie dowody wykazujące jego naganne zachowanie i uzasadniające usunięcie go ze wspólnego mieszkania. Jeśli przyczyną żądania eksmisji jest przemoc domowa warto zgromadzić dowody, które udowodnią ten fakt. Do takich dowodów można zaliczyć np. notatki i protokoły z interwencji policyjnych, dokumentację potwierdzającą założenie Niebieskiej Karty oraz złożone od prokuratury zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa. Kolejnym dowodem mogą być zeznania świadków, którzy byli obecni w trakcie awantur lub widzieli ich skutki, wiadomości SMS lub maile, nagrania video lub audio, które przedstawiają agresję fizyczną lub słowną, niszczenie mienia, czy innego rodzaju przemoc. Pomocna może okazać się także dokumentacja medyczna zgromadzona w związku z aktami przemocy jakich dopuszczał się współmałżonek np. obdukcje lekarskie potwierdzające różnego rodzaju urazy czy zaświadczenia lekarskie np. od lekarza psychiatry lub psychologa.
Adwokat Rozwodowy Rzeszów
Sprawy o eksmisję małżonka, zwłaszcza te wiążące się z przemocą domową i silnymi emocjami, należą do jednych z najbardziej skomplikowanych postępowań z zakresu prawa rodzinnego. Wymagają one nie tylko doskonałej znajomości przepisów, ale także chłodnego obiektywizmu i precyzyjnego zgromadzenia materiału dowodowego. Jeśli mierzysz się z trudną sytuacją domową i rozważasz podjęcie kroków prawnych, nie musisz przechodzić przez to samodzielnie. Doświadczony adwokat rozwodowy z Rzeszowa pomoże Ci rzetelnie ocenić Twoją sytuację, zaplanować bezpieczną strategię działania i sprawnie przebrnąć przez cały proces sądowy. Zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią – umów się na konsultację, aby dowiedzieć się, jak możemy skutecznie chronić Twoje prawa i pomóc Ci odzyskać spokój, na który zasługujesz.